De (v)liegende apen van CAMRAS deel 2

'Crazy woman.'
'U weet hoe vrouwen zijn.'
'Ze is brutaal als de ratten.'
'Waarschijnlijk een gevalletje borderline of iets dergelijks.'
'Het is haar eigen schuld dat ze verbaal werd aangevallen.'
-- Uitspraken van het CAMRAS bestuur en vrijwilligers.

Binnen een vrijwilligersorganisatie wordt een vrouw verbaal verrot gescholden. De man getuigt dat het haar eigen schuld was omdat zij geen zin zou hebben gehad in een gesprek. Het volledig mannelijke bestuur kiest unaniem de kant van de man en zet de vrouw uit de organisatie. Vervolgens poogt het bestuur de vrouw aan te klagen wegens "reputatieschade".

De CAMRAS sterrenkundige

Te midden van al het seksisme is één persoon binnen CAMRAS die wel aan de kant staat van de Italiaanse kunstenares en die haar projecten steunt, maar ook ik weigerde te geloven dat de vijftigplussers zich allemaal ineens tegen haar hadden gekeerd. Ook ik zag de ogenschijnlijke vriendelijke aard van de CAMRAS leiders en kon niet geloven dat ze van binnen geleid werden door haat en jaloezie jegens haar succes. Ik steunde haar, maar met scepsis. Ik deed geen onderzoek naar de misstanden, ik riep het bestuur niet op tot openheid. Ik wilde buiten het conflict blijven, omdat ik twijfels had over haar weergave van de gebeurtenissen en omdat ik neutraal wilde blijven. Hier kwam verandering in toen ik zelf hard geconfronteerd werd met de schaduwzijde van CAMRAS.

Ikzelf was een van de meest actieve vrijwilligers bij CAMRAS. Als sterrenkundige en onderwijzer, verzorgde ik in mijn vrije tijd talloze rondleidingen, deed vertalingen en gaf presentaties, trainingen en lessen. In 2017 werd ik door het CAMRAS bestuur in het zonnetje gezet voor mijn onuitputtelijk inzet en eind 2018 werd ik zelfs gevraagd toe te treden tot het bestuur. Ik stemde toe dat ik eind 2019 zou toetreden, wanneer ik klaar was met het schrijven van een boek waarin ik de kans schoon zag om juist CAMRAS in het zonnetje te zetten. Zeven jaar lang maakte CAMRAS een groot deel uit van mijn leven.
    In mijn boek ga ik ook in op de kunstprojecten rond de Dwingeloo Radiotelescoop. Voor mij was dit een uitgelezen kans om mij te verdiepen in de activiteiten van de musicus MNR en om een eerlijke afweging te maken van de kwaliteit van haar projecten. Ik dook in haar achtergrond en mijn mond viel open van complete verbazing.

Pseudowetenschap

Ik begon te schrijven, maar niet voor mijn boek. Ik schreef e-mails aan het bestuur en een document waarin ik mijn bevindingen uiteen zette (ref, ref). Deze dame noemt zichzelf "wave-explorer". In een TEDx presentatie spreekt ze over wetenschappelijke ontdekkingen alsof zij de expert is. Ze praat over Einstein alsof het haar beste vriend was, over zwaartekrachtgolven, over de snaartheorie en kwantummechanica. Nergens informeert ze haar publiek dat ze geen wetenschapper is. Met woorden als 'it all makes sense to me', lijkt ze te suggereren dat zij werkelijk kennis heeft over de materie waar ze over spreekt. Dat gevoel wordt versterkt door het feit dat ze niemand behalve haarzelf erkenning geeft voor de wetenschappelijke woordenstroom die uit haar mond vloeit. Maar MNR is geen wetenschapper. Ze heeft een achtergrond als musicus. Het publiek weet dit juist wel te waarderen. Wat fantastisch dat ook een musicus dit allemaal kan weten en zo boeiend kan vertellen. En daar zit precies het gevaar en de keerzijde van haar relaas. Tussen haar woorden-wave van wetenschap dringt ook de pseudowetenschap binnen. De wave-explorer kan niet alleen wetenschap mooi verkopen, ze handelt vooral ook in lariekoek.
    De snaartheorie komt volgens MNR voort uit religie en stelt: 'wij zijn parallelle holografische universums en we kunnen van de ene naar de andere realiteit springen, afhankelijk van onze staat van bewustzijn'. Is dit poëzie, of is dit wetenschappelijk aangetoond? Doordat MNR zichzelf presenteert als wetenschapsexpert weet haar publiek het verschil niet. Dit is het pad van de pseudowetenschappers. Enerzijds zijn ze onschuldige leken met een mooi poëtisch verhaal: homeopathie werkt dankzij vibraties op atomair niveau, wichelroedes zijn gevoelig voor aardstraling en aura's tonen je persoonlijke energiestromen. Anderzijds doen ze zich voorkomen als experts die toch echt spreken over hoe de wereld nou eenmaal werkt. Voor het publiek vervaagt het verschil tussen leek en wetenschapper en vervaagt het vertrouwen in reguliere wetenschap en geneeskunde.

Het was niet alleen de pseudowetenschap die mij shockeerde. Het waren vooral ook de vele leugens die systematisch boven kwamen drijven. Ja, ze loog dat ze Artist in Residence was (ref) en dat ze samenwerkte met de "sterrenkundigen" Jan vM en Harry K (ref). Maar er was veel meer. Haar TEDx talk is kleinschalig. Dit soort prestigeloze presentaties worden overal ter wereld gehouden en hebben geen wetenschappelijk criterium. De grote broers, genaamd TED talks, hebben dat wel. Maar MNR wil niet kleinschalig zijn. Ze wil het doen voorkomen alsof zij het grote talent is, alsof zij de expert is, de persoon in de schijnwerpers die gereserveerd zijn voor uitzonderlijke wetenschappers. En dus beweert MNR herhaaldelijk dat haar presentatie een TED talk is en geen TEDx talk (ref). En daar komt ze mee weg, want wie van haar beoogde publiek weet nou dat er een fundamenteel verschil bestaat tussen de twee?
    Hoe meer ik groef, hoe meer twijfelachtige praktijken ik tegenkwam. Ze promootte een speciale jas die visueel de emoties van de persoon weergeeft. Maar dat kledingstuk kwam mij bekend voor. Een kort onderzoek bevestigde dat het inderdaad gebaseerd is op een vrijwel identieke variant uitgevonden door een vriendin van mij, Kristin N. Een kledingstuk dat Kristin gepromoot heeft bij de Dwingeloo Radiotelescoop (maar pas nadat MNR er mee aan de haal ging). Net als dat DdP geen erkenning kreeg, werd ook Kristin N overgeslagen wanneer MNR praat over de herkomst van haar jas. Wat heeft MNR nu werkelijk zelf gepresteerd? Het enige wat ik vond, was een credit in een pornodocumentaire (ref).

Ik ben een groot excuus verschuldigd aan DdP. De praktijken van MNR zijn op zijn minst te bestempelen als dubieus. Ineens komen de recente CAMRAS gebeurtenissen in een andere context te staan. DdP deed niet moeilijk. Ze weerhield niemand om met de Dwingeloo telescoop te werken. Ze maakte juist uiterst bekwaam melding van misstanden die een negatieve impact zouden kunnen hebben op CAMRAS. Dit was nota bene haar taak, toegewezen door het CAMRAS bestuur zelf.

Document over misstanden

Ik begin te schrijven aan het document dat alles moet rechtzetten. Het ontmaskeren van MNR als de kern van het conflict zie ik als oplossing om dit ellendige hoofdstuk permanent te kunnen sluiten. Het document kan tegelijkertijd dienen als rechtvaardiging voor het bestuur om ver afstand te nemen van MNR. Maar terwijl ik aan mijn artikel over deze pseudowetenschapper werk, krijg ik teleurstellend weinig reactie op mijn e-mails met vragen aan het bestuur en het verzoek tot openheid. Uiteindelijk schrijft CAMRAS voorzitter Frans dJ:
'Het hele verhaal ligt vrij complex en het bestuur is daar veel te veel tijd aan kwijt' (ref).
    Wat mij in het bijzonder opvalt, is dat het bestuur geen antwoord geeft op een vraag van mij of ASTRON op de hoogte is van deze gebeurtenissen. Langzaam begint het duidelijk te worden dat het bestuur zelf betrokken is bij deze misstanden en dat ze geen enkele zin heeft om dit aan de grote klok te hangen.
    Op 22 maart 2019 ontvang ik de eerste van vele beschuldigende e-mails van het bestuur aan mijn adres. De e-mail begint met:
'D [red], Harry, Jan en Roy,
Het CAMRAS bestuur wordt in de uitvoering van haar beleid in toenemende mate gehinderd door de oplopende meningsverschillen tussen een paar vrijwilligers.' (ref)
De e-mail gaat over de training die Jan vM aan DdP diende te geven. Ik heb daar totaal niets mee te maken, maar ik wordt wel genoemd in de aanhef. Klaarblijkelijk ziet bestuur mij als een van de vrijwilligers die het bestuur hinderen. De vrijwilliger die misstanden meldt en vragen stelt in een poging om openheid te creëren, wordt niet gezien als oplossing, maar als een maatje van de gestoorde DdP. Het is nu duidelijk dat zowel Jan vM als Harry K volledig op de hoogte zijn gebracht van mijn kritiek op MNR waar ze mee samenwerken. Aldus wordt het conflict weer een stap groter gemaakt.

Ik maak mijn document af over de infiltratie van pseudowetenschap binnen CAMRAS [ref]. Ondertussen stuurt Harm M mij een e-mail waarin hij erkent dat het bestuur liever niet heeft dat ASTRON op de hoogte is van de perikelen binnen de kunstprojecten. Harm geeft mij zelfs de expliciete opdracht om dit voor ASTRON geheim te houden. Hij schrijft:
'We raden je wel ten sterkste af om dit document zelfstandig, dus buiten het CAMRAS bestuur om, naar ASTRON te sturen...' [ref]
Voor mij was dit antwoord onvoorstelbaar. Hier zien we een stichting bestaande uit liefhebbers van radio-communicatie die de beschikking hebben gekregen over het meest fantastische speelgoed in heel Nederland. Ze beheren een monument dat het sterrenkundige erfgoed bij zich draagt dat nog altijd aan de kern ligt van immense Nederlandse successen. Jarenlang hielp ik ze met alle energie die ik maar beschikbaar had, in het geloof dat juist deze vrijwilligers het respect toonden die de telescoop en de befaamde wetenschappers zoals Jan Hendrik Oort verdienen. Mijn illusie werd meedogenloos verbroken met het besef dat CAMRAS zijn vuile was met grote zorg verborgen houdt voor de buitenwereld en de eigenaar van de Dwingeloo Telescoop. En ze droegen mij op om ook mijn mond te houden.

Ik ben sterrenkundige. Net als een archeoloog kijk ik naar het verleden. Ik kan dus ook niet voorspellen of CAMRAS nog een toekomst heeft. Het enige wat ik kan doen, is de waarheid boven tafel krijgen en iedereen laten weten wat er hier geschiedde.
    Ik stuurde mijn document naar zowel het CAMRAS bestuur als naar de ASTRON directie en verzocht het bestuur om openheid te geven over de gebeurtenissen. Dit bleek niet het einde, maar louter het prille begin van de meest zwarte pagina's van de geschiedenis van de Dwingeloo Radiotelescoop.

Ik krijg nooit een inhoudelijke reactie op mijn document. Gedurende de zomer van 2019 blijf ik het bestuur vragen stellen die zij steevast weigeren te beantwoorden. Ook weigeren ze mijn verzoek om een onderzoek te laten instellen. Wanneer ik ze aanbiedt om een lijst van misstanden op te stellen, doet Harm geen enkele moeite om zijn frustratie voor mij verborgen te houden:
'... om een zo volledig beeld te krijgen verzoeken we je vriendelijk doch dringend om ons die lijst te sturen ... stuur het bestuur die lijst!' [ref]
Uiteraard gaat ook deze lijst na ontvangst direct de prullenbak in. Het bestuur weigert om de misstanden verder per e-mail te bespreken. Ze staan er op dat dit telefonisch gebeurt. Harm schrijft:
'We leggen de bal nu terug op jou [sic] speelhelft: kom met een voorstel voor een paar data om dit gesprek te voeren. Graag op korte termijn, want het bestuur heeft genoeg ander op werk z'n bordje [sic].' [ref]
De toon die Harm zet, voelt niet bijzonder uitnodigend, noch dankbaar. Het is de toon van een gefrustreerd persoon die genoeg heeft van mijn pogingen tot het openbaren van de vuile was die het bestuur juist zo zorgvuldig onder het tapijt heeft verstopt. DdP viel reeds eerder ten prooi aan een verbale aanval. Aldus laat ik het bestuur dan ook weten dat ik er voor kies om deze correspondentie per e-mail af te handelen totdat het bestuur zijn toon aanpast. Zonder enige vraag te hebben beantwoord, besluit het bestuur dat deze zaak nu is afgehandeld en reageert niet meer op mijn e-mails. Ik schakel de huurbaas in om te bemiddelen.

Alternatieve realiteit

Instituut manager van ASTRON, Gert K, laat het bestuur weten dat zij toch echt werk moet gaan maken om mijn vragen over de misstanden te beantwoorden. Het bestuur staat met de rug tegen de muur, maar laat zich niet gek maken. Ze neemt alle tijd en op 21 juni 2019, ruim vier maanden nadat ik voor het eerst melding maakte van de misstanden, geeft het bestuur eindelijk een weerwoord. De e-mail roept echter meer vragen op dan het beantwoordt. Via mijn vragen blijkt het bestuur een fundament te hebben gebouwd voor een alternatieve realiteit over DdP die ze uiteindelijk zou gaan gebruiken om haar projecten kapot te maken en de kunstenares uit CAMRAS te gooien. In deze fantasiewereld schrijft het bestuur dat DdP helemaal nooit is aangesteld als Artist in Residence, dat ze haar rol als coördinator van de kunstactiviteiten zelf in het leven heeft geroepen en dat dit faalde omdat er sprake was van belangenverstrengeling [ref]. Niets van wat het bestuur schrijft, strookt met de werkelijkheid (e.g. [ref]) en nergens levert het ook maar een enkel bewijs voor zijn stellingen. Na het "beantwoorden" van de vragen weigert het bestuur om nog verder de discussie aan te gaan.

Een sterrenkundige is een wetenschapper op zoek naar waarheid binnen de grenzen van het zichtbare universum. Als sterrenkundige verzamel je informatie via waarnemingen en ga je de discussie aan met collega's om tot de juiste conclusies te komen. Zonder waarnemingen en discussie kan de wetenschapper niet tot de waarheid komen. Het CAMRAS bestuur hield de feiten voor mij verborgen. Toen ik er naar vroeg, kreeg ik met een beschuldigende en gefrustreerde toon nul op mijn rekest. Toen het bestuur gedwongen werd om alsnog antwoorden te verschaffen, kwam zij op de proppen met misleiding en leugens. En toen ik het bestuur voorzag van repliek, hield het opnieuw zijn mond. Het handelen van het CAMRAS bestuur is exact het tegenovergestelde van wat wetenschappers doen. Daarentegen valt het precies in het straatje van wat we pseudowetenschap noemen.

Poging tot de-escalatie

Het is mij inmiddels duidelijk dat mijn inzet niet het gewenste effect heeft. Ik stuur het bestuur een laatste betoog over de misstanden en sluit deze af met de volgende verzoenende tekst:
'Ik hoop dat het bestuur begrijpt dat het fouten heeft gemaakt en dat het een onjuiste voorstelling heeft gegeven van de gebeurtenissen rond de komst van MNR [red]. Ik heb een immense inspanning geleverd om zoveel mogelijk feiten boven tafel te krijgen. Het is uiterst pijnlijk voor mij geweest dat het bestuur keer op keer afwijzend en gefrustreerd reageerde wanneer ik misstanden boven tafel bracht. Een bestuur dat een instrument als de Dwingeloo Telescoop onder zijn hoede heeft, hoort in staat te zijn om kritiek te verdragen en passende maatregelen te nemen tegen misstanden, juist als deze binnen het bestuur zelf plaatsvinden. Daarnaast vind ik het schokkend dat het huidige bestuur van CAMRAS een organisatie heeft gemaakt waarin open communicatie en waarheidsbevinding worden afgestraft met boos en dreigend taalgebruik. Het is mijn hoop dat het bestuur tot inkeer komt en dat zij eindelijk gaat optreden tegen het gebruik van de Dwingeloo Telescoop ten bate van pseudowetenschap en plagiaat. In dat geval kan het bestuur ook weer rekenen op mijn passievolle rondleidingen en presentaties waarover bezoekers, vrijwilligers en het bestuur niets dan lof hebben geuit.'

Daarna was het mijn beurt om een pas op de plaats te maken. Ik had gedaan wat ik kon en liet de zaak verder zitten. Harm M kon het hier echter niet bij laten. Net zoals hij dit bij DdP had gedaan, moest en zou hij mij laten weten wat mijn plaats is binnen CAMRAS. Inmiddels wijs geworden van het feit dat zijn e-mails een spoor achterlaten van ongepast taalgebruik, eist hij dat ik hem persoonlijk te woord sta. Om exact dezelfde reden verzoek ik juist een correspondentie via e-mail. In plaats van de zaak te laten rusten, zoals ik dat gedaan had, stuurt Harm mij op 18 augustus 2019 een ultimatum. Nu dat hij weet dat ASTRON over zijn schouder meekijkt, toont zijn taalgebruik ineens een poeslieve man. De boodschap van zijn e-mail is echter helder: indien ik het bestuur nog langer negeer, gooien ze mij uit CAMRAS [ref].
    Ik schrijft een antwoord waarin ik mijn bevindingen opnieuw uiteen zet en aangeef dat het bestuur vrij is om een verweer te schrijven op mijn bevindingen. Tevens herinner ik ze er aan dat ik een van de meest productieve en gewaardeerde vrijwilliger ben binnen CAMRAS en dat het bestuur geen enkele grond heeft om mij uit de stichting te zetten [ref].
Toch vindt het bestuur een weg. Mijn jarenlange inzet als vrijwilliger, waarbij ik altijd vooraan stond om belangeloos ieder klusje te klaren dat gedaan moest worden, blijkt niets waard te zijn voor deze mensen. Ik word geschorst omdat ik schuldig zou zijn aan "misstanden". Zonder dat ik een kans kreeg om mij te verweren, zonder dat er een rechter of jury aan te pas kwam, vond het bestuur mij schuldig aan de misdaad van het melden van misstanden [ref].

Het bestuur stelt dat ik mijn schorsing ongedaan kan maken indien ik alsnog met het bestuur in gesprek ga. Ik heb mij helemaal nooit verzet tegen enige vorm van communicatie. Het enige wat ik vroeg, was dat het bestuur zijn dreigende toon aanpast. Aangezien ik helemaal niets meer te verliezen heb, laat ik deze eis los en vraag het bestuur wanneer we kunnen praten. In directe tegenstrijd met zijn eigen aanbod, weigert het CAMRAS bestuur in te gaan op mijn herhaalde verzoeken tot een dialoog.

Vrijwilligers worden misleid

Niet alleen de schorsing zelf, maar tevens de timing van mijn schorsing was hoogst dubieus: een paar dagen voordat ik zou assisteren bij een van DdP's voorstellingen (wat later haar laatste voorstelling met de Dwingeloo telescoop zou blijken te zijn). Op dringend verzoek van DdP gaf het bestuur mij expliciet toestemming om alsnog te mogen helpen. Tegelijkertijd blokkeerde datzelfde bestuur echter mijn elektronische sleutel zonder mij daarover te informeren, zodat ik tijdens de voorstelling buitengesloten werd, in de kou en in de regen. Het bestuur weigert om een verklaring te geven, noch om excuses te maken.
    In diezelfde week komt er een artikel tot stand in het Dagblad van het Noorden over de misstanden van CAMRAS. Ik erken openlijk dat ik daar aan mee heb gewerkt. Nadat de betreffende journalist een gesprek heeft gehad met Harm M, stuurt het bestuur een e-mail naar alle vrijwilligers van CAMRAS, minus mijzelf. De e-mail gaat over het aankomende artikel, over DdP en over de vrijwilliger die geschorst is. Het bestuur schrijft daarin dat DdP louter een advocaat in de hand heeft genomen 'om haar gelijk te kunnen forceren' en dat ikzelf ieder open gesprek met het CAMRAS-bestuur en ASTRON zou hebben geweigerd. Achter mijn rug om schrijft het bestuur, dat zelf weigert om een gesprek aan te gaan, over mij: 'De schorsing wordt opgeheven nadat hij een open gesprek is aangegaan met het CAMRAS-bestuur en de ASTRON-directie.'
    Zodra ik via een omweg achter het bestaan deze e-mail kom, verzoek ik het bestuur om een kopie van de e-mail en om een rectificatie rond te sturen. Het bestuur weigert beide verzoeken. Wel ontvang ik net als alle vrijwilligers een uitnodiging om bij de kwartaalvergadering te komen. Maar de kans om de vrijwilligers mijn kant van het verhaal te vertellen wordt me al snel ontnomen wanneer Harm M mij e-mailt dat ik helemaal niet welkom ben. Sterker nog, Harm laat mij weten dat als ik nog enige kans wil maken om ooit weer bij CAMRAS terug te keren, ik voorlopig helemaal geen contact meer mag hebben met de vrijwilligers. Het bestuur daarentegen gunt zichzelf alle ruimte om haar eigen alternatieve werkelijkheid te verspreiden onder de vrijwilligers en duldt daarbij geen enkele tegenspraak. Ik houd mij aan de regel, maar tot een gesprek komt het uiteraard nooit en mijn "tijdelijke" schorsing wordt permanent. Het bestuur weigert vanaf nu alle vormen van contact terwijl ik buitengesloten blijf van de telescoop waar ik mijn ziel en zaligheid in heb gestoken.

CAMRAS heeft me zo'n duizend uur van mijn leven gekost. En alles wat ik daar aan over heb gehouden, is dit verhaal en een trieste les: seksisme valt niet te bestrijden zolang de seksisten de macht hebben.

Het derde en laatste deel lees je hier.

Ondanks herhaaldelijk verzoek weigert het CAMRAS bestuur om inhoudelijk te reageren op dit verhaal. Wel laat het CAMRAS bestuur per advocaat weten dat ze overwegen om juridische stappen te nemen en aangifte te doen tegen de auteur. Hier staat de volledige correspondentie te lezen: roysmits.nl/aangifte-tegen-klokkenluider